راهنمای کامل انواع چاقی بدن؛ خطرناک ترین نوع چاقی کدام است؟

چاقی فقط یک مشکل ظاهری نیست، بلکه بیماری مزمنی است که می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌هایی مانند دیابت و سکته قلبی را افزایش دهد.شناخت انواع چاقی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ژنتیک، هورمون‌ها و سبک زندگی بر نحوه ذخیره چربی در بدن تأثیر می‌گذارند.به همین دلیل، رژیم غذایی و ورزش ممکن است برای همه افراد نتایج یکسانی نداشته باشند.در این مقاله با انواع چاقی، خطرات هر کدام و روش‌های درمان آن‌ها، از تغییر سبک زندگی تا جراحی لاغری، آشنا می‌شوید.

انواع چاقی در یک نگاه

محور دسته‌بندی	نوع چاقی (نمونه‌ها)	ویژگی اصلی	کاربرد (تشخیص و انتخاب درمان)
فرم بدن	1. چاقی سیبی (شکمی)	تجمع چربی احشایی در شکم، پهلوها و قفسه سینه؛ شایع‌تر در مردان و زنان یائسه؛ مرتبط با سندروم متابولیک، دیابت نوع ۲، فشار خون و سکته قلبی	ارزیابی خطر بیماری‌های قلبی و متابولیک؛ رژیم جدی تحت نظر پزشک و بررسی هورمونی
	2. چاقی گلابی	تجمع چربی زیرپوستی در باسن، ران و لگن؛ شایع‌تر در زنان؛ خطر متابولیک کمتر، اما مقاوم به ورزش و فشار بر مفاصل	پیکرتراشی یا لیپوساکشن برای فرم‌دهی، همراه با ورزش
	1. درجه ۱ (خفیف): ۳۰ تا ۳۴.۹	شروع بیماری چاقی؛ احتمال شروع پنهان مقاومت به انسولین و فشار خون	اصلاح سبک زندگی، رژیم و ورزش؛ جراحی فقط در موارد خاص؛ گاهی روش‌های کم‌تهاجمی مثل بوتاکس معده
شاخص توده بدنی (BMI)	2. درجه ۲ (متوسط): ۳۵ تا ۳۹.۹	کاهش کیفیت زندگی، خستگی زودرس، زانودرد، کبد چرب	در صورت وجود بیماری‌های همراه (دیابت، فشار خون، آپنه خواب، کبد چرب) کاندید جراحی لاغری
	3. درجه ۳ (مفرط): بالای ۴۰	تهدید مستقیم سلامت و طول عمر؛ مقاومت بدن در برابر کاهش وزن	جراحی لاغری (اسلیو یا بای‌پس معده)
	1. کالریک (پرخوری)	ورودی کالری بیش از مصرف؛ چاقی یکدست در کل بدن	رژیم و ورزش (BMI زیر ۳۵)؛ در اشتهای مهارنشدنی و BMI بالا، اسلیو معده
علت	2. عصبی و استرسی (ریزه‌خواری)	خوردن مداوم تنقلات و شیرینی با تحریک استرس و کورتیزول؛ تجمع چربی به‌ویژه در شکم	در چاقی مفرط ناشی از ریزه‌خواری معمولاً بای‌پس معده پیشنهاد می‌شود
	3. هورمونی و ژنتیکی	کم‌کاری تیروئید، PCOS، مقاومت به انسولین یا سابقه‌ی خانوادگی	بررسی هورمونی و درمان پزشکی؛ در موارد مناسب جراحی
	4. دارویی	عارضه‌ی مصرف کورتون، برخی ضدافسردگی‌ها، داروهای صرع و برخی ضدبارداری‌ها	مشورت با پزشک؛ قطع نکردن خودسرانه‌ی دارو

دو نکته:

• محتوای این لینک با متنی که قبلاً فرستادید یکی است، پس جدول مطابق همان ساخته شده است.
• چند عبارت در مقاله‌ی مرجع قطعی و تبلیغاتی است، مثل «کمتر از ۵ درصد موفقیت با رژیم»، «۹۵ درصد برمی‌گردند»، «معجزه می‌کند» و «درمان قطعی». در محتوای سلامت (YMYL) بهتر است این ادعاها را با منبع علمی همراه کنید یا لحن را ملایم‌تر کنید، چون هم اعتبار مقاله و هم ارزیابی E-E-A-T را تحت تأثیر قرار می‌دهند. در بخش جدول هم از این عبارت‌ها استفاده نکردم.

اگر بخواهید، همین جدول را به‌صورت کد HTML برای قرار دادن در سایت (راست‌چین و ریسپانسیو) هم می‌نویسم.

انواع چاقی بر اساس فرم بدن؛ سیب هستید یا گلابی؟

وقتی جلوی آینه می‌ ایستید، توده چربی را بیشتر در کدام قسمت بدن می‌ بینید؟ بالاتنه یا پایین‌ تنه؟ پزشکان و متخصصان، چاقی را بر اساس «محل تجمع چربی» به دو دسته اصلی تقسیم می‌ کنند.

این تقسیم‌ بندی فقط برای خرید لباس و سایز شلوار نیست؛ بلکه محل ذخیره شدن چربی، اطلاعات حیاتی درباره وضعیت هورمونی و خطراتی که سلامتی شما را تهدید می‌ کند، به ما می‌ دهد. به طور کلی، دو فرم اصلی برای چاقی وجود دارد:

چاقی سیبی شکل؛ خطرناک‌ ترین نوع چاقی

در این نوع چاقی که به نام «چاقی مردانه» یا آندروئید هم شناخته می‌ شود، چربی‌ ها عمدتا در ناحیه شکم، پهلوها و قفسه سینه جمع می‌ شوند. در واقع فرد، دست و پاهای لاغرتر اما میان‌ تنه‌ ای بزرگ دارد که شبیه به یک سیب است.

این فرم بیشتر در مردان و زنان پس از دوران یائسگی (به دلیل کاهش استروژن) دیده می‌ شود. چربی شکمی فقط زیر پوست نیست؛ بلکه نوعی چربی احشایی (Visceral Fat) است که دور ارگان‌ های حیاتی مثل کبد، پانکراس و روده‌ ها می‌ پیچد. این چربی‌ ها از نظر متابولیکی فعال هستند و مواد سمی ترشح می‌ کنند.

تحقیقات نشان داده است که چاقی سیبی شکل ارتباط مستقیمی با سندروم متابولیک دارد. افرادی که چاقی شکمی دارند، بسیار بیشتر از سایرین در معرض فشار خون بالا، سکته قلبی و دیابت نوع ۲ هستند. اگر چاقی شکمی دارید و قند خونتان بالاست، احتمالا کاندید مناسبی برای درمان‌ های متابولیک هستید. 

پیشنهاد خواندنی : آیا درمان دیابت با عمل لاغری واقعیت دارد یا خیر ؟

چاقی گلابی شکل؛ مقاوم در برابر ورزش

در مقابل نوع سیبی، چاقی گلابی شکل یا «چاقی زنانه» قرار دارد. در این حالت، چربی اضافی در پایین‌ تنه یعنی باسن، ران‌ ها و لگن ذخیره می‌ شود. این نوع چاقی به دلیل هورمون‌ های زنانه (استروژن و پروژسترون) در زنان بسیار شایع‌ تر است.

خبر خوب این است که چربی‌ های ناحیه باسن و ران معمولا چربی زیر پوستی هستند و خطر سکته قلبی یا دیابت را به اندازه چربی شکمی بالا نمی‌ برند. در واقع این چربی‌ ها نقش محافظتی برای دوران بارداری و شیردهی دارند.

اما خبر بد اینجاست که چربی‌ های پایین‌ تنه بسیار لجوج هستند. بسیاری از افراد شکایت دارند که با وجود ساعت‌ ها ورزش و رژیم‌ های سخت، سایز ران و باسن آن‌ ها تغییر چندانی نمی‌ کند. دلیل این امر آن است که بدن زنان به صورت بیولوژیکی تمایل به حفظ این چربی‌ ها دارد. اگرچه این نوع چاقی خطر مرگ‌ و میر کمتری دارد، اما فشار زیادی به مفاصل زانو و کمر وارد می‌ کند و می‌ تواند منجر به ساییدگی مفاصل شود.

انواع چاقی بر اساس شاخص توده بدنی

درست است که فرم بدن (سیبی یا گلابی) به ما سرنخ‌ هایی می‌ دهد، اما در دنیای پزشکی، جراحان برای انتخاب روش درمان، از یک معیار علمی دقیقی به نام شاخص توده بدنی (BMI) استفاده می‌ کنند.

شاخص توده بدنی تعیین می‌ کند که آیا وزن شما در محدوده سلامت است یا وارد منطقه خطر شده‌ اید. دانستن عدد BMI برای شما حیاتی است، زیرا نسخه درمانی شما دقیقا بر اساس محاسبه BMI پیچیده می‌ شود.

در ادامه، ۳ کلاس اصلی چاقی و روش برخورد با هرکدام را بررسی می‌ کنیم:

چاقی درجه ۱ (چاقی خفیف) | BMI بین ۳۰ تا ۳۴.۹

اگر عدد BMI شما در این بازه است، شما وارد مرحله اول بیماری چاقی شده‌ اید. شاید هنوز احساس سنگینی شدید نکنید یا بیماری خاصی نداشته باشید، اما بدن شما تحت فشار است.

• وضعیت: در این مرحله، مقاومت به انسولین و فشار خون ممکن است به صورت پنهان آغاز شده باشد.
• راهکار درمانی: معمولا پزشکان در این مرحله «جراحی» را پیشنهاد نمی‌ کنند (مگر در موارد خاص که دیابت شدید وجود داشته باشد). خط اول درمان در اینجا، اصلاح جدی سبک زندگی، رژیم غذایی تحت نظر متخصص و ورزش منظم است. شاید استفاده از روش‌ های کم‌ تهاجمی‌ تر مثل بوتاکس معده نیز در این مرحله کاربرد داشته باشد.

چاقی درجه ۲ (چاقی متوسط) | BMI بین ۳۵ تا ۳۹.۹

اینجا مرز باریکی است که تصمیم‌ گیری را حساس می‌ کند. در چاقی درجه ۲، اضافه وزن دیگر فقط یک مساله ظاهری نیست و کیفیت زندگی شما را کاهش داده است.

• وضعیت: احتمالا در انجام فعالیت‌ های روزمره زود خسته می‌ شوید، زانو درد دارید یا دچار کبد چرب شده‌ اید.
• راهکار درمانی: اگر در این بازه هستید و همزمان بیماری‌ های مرتبط با چاقی (مثل دیابت نوع ۲، فشار خون بالا، آپنه خواب یا کبد چرب) دارید، شما کاندید قطعی جراحی لاغری هستید. رژیم‌ های غذایی در این مرحله معمولا اثر پایداری ندارند و وزن کم شده، به سرعت باز می‌ گردد.

پیشنهاد خواندنی : آیا درمان کبد چرب با عمل لاغری ممکن ست ؟

چاقی درجه ۳ (چاقی مفرط) | BMI بالای ۴۰

اگر BMI شما بالای ۴۰ است، شما در دسته «چاقی مفرط» یا «مرضی» قرار دارید. یعنی این حجم از چربی، حیات و طول عمر شما را مستقیما تهدید می‌ کند.

تحقیقات پزشکی ثابت کرده‌ اند که وقتی بدن به این شاخص می‌ رسد، مکانیزم‌ های هورمونی و متابولیک بدن تغییر می‌ کنند. در این حالت، بدن با تمام قوا در برابر کاهش وزن مقاومت می‌ کند. به همین دلیل است که شما بارها رژیم گرفته‌ اید و شکست خورده‌ اید؛ این شکست تقصیر اراده شما نیست، بلکه فیزیولوژی بدن شما تغییر کرده است.

• چرا رژیم جواب نمی‌ دهد؟ در چاقی مفرط، احتمال موفقیت با رژیم و ورزش به تنهایی، کمتر از ۵ درصد است.
• راهکار طلایی: تنها درمان استاندارد و تایید شده توسط انجمن‌ های بین‌ المللی برای این نوع چاقی، عمل لاغری است. برای کسانی که اشتهای زیادی دارند. عمل اسلیو معده و برای کسانی که ریزه‌ خواری می کنند، شیرینی‌ جات زیاد می‌ خورند یا رفلاکس معده و دیابت شدید دارند بای پس معده پیشنهاد می شود.

اگر در این دسته قرار دارید، زمان را برای امتحان کردن دمنوش‌ ها و رژیم‌ های سخت تلف نکنید؛ هر روز تاخیر می‌ تواند آسیب‌ های جبران‌ ناپذیری به قلب و مفاصل شما وارد کند.

انواع چاقی بر اساس علت

تا اینجا متوجه شدید چاقی شما چه شکلی است و در چه درجه‌ ای قرار دارد. اما سوالی که احتمالا ذهنتان را درگیر کرده این است: «چرا من؟»
چرا دوست من دو برابر من غذا می‌ خورد ولی لاغر است؟ پاسخ در «علت چاقی» نهفته است. در علم پزشکی، چاقی فقط نتیجه پرخوری نیست. در ادامه مقصر اصلی اضافه وزن شما را پیدا می کنیم:

۱. چاقی کالریک (ناشی از پرخوری)

این رایج‌ ترین علت درباره چاقی است. معادله ساده است: کالری ورودی بیشتر از کالری مصرفی است. افرادی که عاشق غذا هستند، حجم وعده‌ های غذایی‌ شان زیاد است و نمی‌ توانند در برابر فست‌ فود یا غذاهای چرب مقاومت کنند. در این وضعیت معمولا کل بدن به صورت یکدست چاق می‌ شود. اگر BMI زیر ۳۵ دارید، رژیم و ورزش بهترین گزینه است. اما اگر اشتهای شما مهارنشدنی است و BMI بالایی دارید، عمل اسلیو معده (که هورمون گرسنگی را حذف می‌ کند) معجزه می‌ کند.

۲. چاقی عصبی و استرسی (ریزه خواری)

آیا وقتی عصبانی، غمگین یا مضطرب هستید، سراغ یخچال می‌ روید؟ این نوع چاقی بسیار موذی است. این افراد ممکن است وعده‌ های غذایی اصلی را نخورند، اما در تمام طول روز در حال «ریزه‌ خواری» هستند. خوردن شیرینی، شکلات یا تنقلات به آن‌ ها آرامش موقت می‌ دهد. دلیل علمی این موضوع ترشح هورمون کورتیزول (استرس) است که بدن را وادار به ذخیره چربی، به ویژه در ناحیه شکم می‌ کند.

ریزه‌ خواری کالری بسیار بالایی دارد اما چون فرد غذای کامل نخورده، فکر می‌ کند «چیزی نخورده است». درمان این نوع چاقی پیچیده‌ تر است. برای درمان چاقی مفرط ناشی از ریزه‌ خواری، عمل بای‌ پس معده معمولا پیشنهاد می‌ شود چون جذب کالری را کاهش می‌ دهد.

پیشنهاد خواندنی : با نشانه های پرخوری عصبی آشنا شوید .

۳. چاقی هورمونی و ژنتیکی (شما مقصر نیستید!)

بسیاری از افراد ادعا می کنند که حتی با خوردن آب هم چاق می شوند و ما می‌دانیم که آن‌ ها دروغ نمی‌ گویند. گاهی اوقات متابولیسم و سوخت‌ و ساز بدن شما به دلیل مشکلات هورمونی یا ژنتیکی قفل شده است. بیماری‌ هایی مثل کم‌ کاری تیروئید، سندروم تخمدان پلی‌ کیستیک (PCOS) در خانم‌ ها و یا مقاومت به انسولین، باعث می‌ شوند بدن به جای سوزاندن انرژی، آن را مستقیما به چربی تبدیل کند.

اگر در خانواده‌ تان (پدر، مادر، خواهر) سابقه چاقی مفرط دارید، احتمالا ژنتیک شما برای ذخیره چربی برنامه‌ ریزی شده است. در این موارد، سرزنش کردن خودتان را کنار بگذارید. اراده شما ضعیف نیست؛ بدن شما با شما یار نیست. درمان‌ های پزشکی و جراحی در این موارد نقش نجات‌ دهنده ای دارند.

بیشتر بخوانید: قاتل کیست تخمدان چیست؟

۴. چاقی دارویی (Iatrogenic)

گاهی اوقات چاقی عارضه جانبی درمان یک بیماری دیگر است. مصرف طولانی‌ مدت داروهایی مثل کورتون‌ ها، داروهای ضد افسردگی، برخی داروهای جلوگیری از بارداری و داروهای صرع می‌ تواند باعث احتباس آب و افزایش اشتها شود. در این موارد باید بدانید که هرگز نباید خودسرانه داروی خود را قطع کنید. اگر احساس می‌ کنید چاقی شما ناشی از داروست، حتما با پزشک خود مشورت کنید.

کدام نوع چاقی خطرناک‌ تر است؟ 

شاید فکر کنید خطرناک‌ ترین چاقی، آن است که سایز شما را بیشتر بالا می‌ برد؛ اما علم پزشکی نظر دیگری دارد. خطرناک بودن چاقی نه فقط مقدار آن بلکه به مکان قرارگیری چربی بستگی دارد، به طور کلی چربی‌ ها در بدن به دو دسته تقسیم می‌ شوند:

1. چربی زیر پوستی: چربی نرمی که زیر پوست بازو، ران یا باسن حس می‌ کنید (معمولا در چاقی گلابی) این چربی بیشتر جنبه زیبایی دارد.
2. چربی احشایی: این همان قاتل خاموش است. این چربی سفت است و در عمق شکم، لابلای روده‌ ها، دور کبد، پانکراس و قلب پنهان شده است (معمولاً در چاقی سیبی شکل).

چربی احشایی یک بافت مرده و غیرفعال نیست؛ بلکه مثل یک غده فعال عمل می‌ کند و مواد شیمیایی التهابی و هورمون‌ های مضر ترشح می‌ کند. این چربی‌ ها باعث می‌ شوند:

• انسولین در بدن کار نکند (شروع دیابت).
• عروق خونی ملتهب و تنگ شوند (خطر سکته قلبی و مغزی).
• کبد چرب شود و کارایی خود را از دست بدهد.

آیا نوع چاقی در زنان و مردان متفاوت است؟

چاقی در زنان و مردان یک شکل نیست و بدن هر کدام چربی را جای متفاوتی ذخیره می‌کند. دلیلش هم هورمون‌ها و ژنتیک است. در مردان چربی معمولاً دور شکم و اطراف اندام‌های داخلی جمع می‌شود، و همین چربی است که خطر دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی را بالا می‌برد. در زنان تا قبل از یائسگی، چربی بیشتر روی باسن و ران می‌نشیند. بعد از یائسگی، با افت استروژن، شکم هم کم‌کم درگیر می‌شود و الگوی زنان به مردان نزدیک‌تر می‌شود.

البته این‌ها قاعده‌ی ثابتی نیستند. زنانی هستند که از اول شکم بزرگ دارند و مردانی که چربی‌شان بیشتر پایین‌تنه است. برای انتخاب روش درمان، بیشتر از جنسیت، محل دقیق تجمع چربی، وضعیت هورمونی و بیماری‌های همراه اهمیت دارد.

بهترین روش درمان برای هر نوع چاقی چیست؟ 

حالا که با انواع چاقی آشنا شدید، وقت انتخاب مسیر درمان است. بزرگترین اشتباه افراد این است که برای «چاقی مفرط» از روش «چاقی موضعی» استفاده می‌ کنند (مثلا کسی که ۳۰ کیلو اضافه وزن دارد، سراغ دستگاه لاغری می‌ رود) و پول و زمان خود را هدر می‌ دهند.

جدول زیر به شما کمک می‌ کند تا راه درست را انتخاب کنید:

جدول راهنمای انتخاب روش درمان چاقی

نوع چاقی / شاخص BMI	ویژگی ظاهری	بهترین روش درمان پیشنهادی	هدف درمان
چاقی خفیف / موضعی	چربی کم در یک ناحیه خاص، BMI زیر ۳۰	رژیم غذایی + ورزش + دستگاه‌ های لاغری موضعی	فرم دهی و کاهش وزن جزئی
چاقی گلابی شکل	تجمع چربی در باسن و ران (مقاوم به ورزش)	پیکرتراشی / لیپوساکشن (برای فرم‌دهی) + ورزش	زیبایی و اصلاح فرم بدن (نه کاهش وزن کلی)
چاقی سیبی / شکمی	چربی خطرناک دور شکم، BMI بالای ۳۰	رژیم جدی تحت نظر پزشک + بررسی هورمونی	پیشگیری از بیماری‌ های قلبی و دیابت
چاقی مفرط (درجه ۲ و ۳)	BMI بالای ۳۵ + بیماری‌ های زمینه‌ ای	جراحی لاغری (اسلیو معده یا بای‌پس معده)	درمان بیماری چاقی، نجات جان فرد و کاهش وزن پایدار

چرا برای چاقی مفرط، جراحی بهترین و پایدارترین گزینه است؟

شاید بپرسید چرا برای BMI بالای ۳۵ و ۴۰ رژیم را پیشنهاد نمی‌ کنیم؟ تحقیقات نشان داده است که در چاقی مفرط، بدن دارای یک «نقطه تنظیم وزن» بالا است. وقتی شما با رژیم شدید وزن کم می‌ کنید، مغز احساس خطر می‌ کند (فکر می‌ کند قحطی شده است) و متابولیسم را پایین می‌ آورد و اشتها را شدیدا زیاد می‌ کند. به همین دلیل ۹۵٪ افراد بعد از رژیم‌ های سخت، دوباره به وزن قبل (و حتی بیشتر) برمی‌ گردند.

جراحی لاغری (باریاتریک) تنها روشی است که:

1. فیزیولوژی و نقطه تنظیم وزن بدن را تغییر می‌ دهد.
2. هورمون گرسنگی (گرلین) را به شدت کاهش می‌ دهد.
3. باعث بهبود قطعی بیماری‌ هایی مثل دیابت نوع ۲ و فشار خون می‌ شود.

بنابراین، اگر سال‌ هاست در چرخه معیوب «رژیم و بازگشت وزن» گرفتار شده‌ اید و BMI شما بالاست، جراحی لاغری میانبر نیست؛ بلکه هوشمندانه‌ ترین درمان پزشکی برای نجات سلامت شماست.

بهتر است بخوانید: فرق چاقی و اضافه وزن چیست؟

سخن پایانی 

در این مقاله انواع چاقی را از منظر فرم بدن، BMI و علت بررسی کردیم. شناخت نوع چاقی، اولین قدم برای درمان آن است. اگر متوجه شده‌ اید که در دسته چاقی مفرط یا سیبی شکل قرار دارید، تعلل جایز نیست. همین حالا برای مشاوره تخصصی و بررسی رایگان BMI خود با کارشناسان ما تماس بگیرید یا نوبت آنلاین رزرو کنید.

سوالات متداول