تفاوت نتیجه عمل لاغری در افراد با سابقه رژیم و بدون سابقه رژیم

وقتی در مطب روبه روی مراجعان عزیز می نشینم، خیلی وقت ها با دو گروه کاملاً متفاوت از نظر پیشینه مواجه می شوم. گروه اول کسانی هستند که سال ها با رژیم های سخت، روزه داری های متناوب و دوره های کاهش و افزایش وزن مداوم جنگیده‌اند. آن ها با خستگی روحی پا به اتاق معاینه می گذارند. در مقابل، گروه دومی هم هستند که تاکنون رژیم منسجمی را دنبال نکرده‌اند و پس از جهش ناگهانی وزن یا مشاهده بیماری های زمینه ای، تصمیم گرفته‌اند مستقیماً به جراحی فکر کنند.

دغدغه مشترک هر دو دسته این است که؛ گذشته آن ها چه نقشی در آینده درمان خواهد داشت و تفاوت نتیجه عمل لاغری در افراد با سابقه رژیم و بدون سابقه رژیم چقدر چشمگیر است؟ من، دکتر علی الماسی، در این مقاله می خواهم این موضوع را به شکل همه جانبه بررسی کنم تا تصویری واقعی از مسیر پیش رو داشته‌باشید.

اثر چرخه های مکرر کاهش وزن بر سوخت وساز بدن

وقتی فردی بارها رژیم می گیرد و دوباره وزن اضافه می کند، پدیده‌ای رخ می دهد که در علم پزشکی به آن «انطباق متابولیک» (Metabolic Adaptation) می گوییم. در هر بار افت شدید کالری دریافتی، بدن انسان پیام قطحی دریافت می کند. سیستم دفاعی بدن برای حفظ بقا، نرخ متابولیسم پایه (BMR) را کاهش می دهد و ترشح هورمون های اشتها مانند گرلین را تقویت می کند.

به همین دلیل است که …

کسانی که سابقه سال ها نوسان وزن دارند، وقتی جراحی انجام می دهند ممکن است در هفته های نخست شیب کاهش وزن آن ها به اندازه فردی که متابولیسم پایه اش دست نخورده‌است تند نباشد.

این موضوع کاملاً طبیعی است و نشانه اشکال در تکنیک جراحی نیست. تفاوت نتیجه عمل لاغری در افراد با سابقه رژیم و بدون سابقه رژیم در هفته های آغازین معمولاً در سرعت بیدار شدن دوباره متابولیسم خلاصه می شود. اما در بلندمدت، تغییرات هورمونی ایجادشده در جراحی اثر این کندی اولیه را به تدریج خنثی می کند.

وضعیت توده عضلانی و ذخایر پروتئینی بدن

یکی از مهم ترین فاکتورها در راندمان جراحی های باریاتریک، نسبت بافت چربی به بافت عضلانی است. متأسفانه رژیم های غیراصولی گذشته، سهم زیادی از عضلات فرد را می سوزانند:

افراد با سابقه رژیم های پیاپی

این افراد اغلب درجاتی از «چاقی سارکوپنیک» را تجربه می کنند. یعنی توده بدون چربی آن ها کمتر از حد نرمال است. این بیماران باید از همان روزهای پس از نقاهت، تمرکز ویژه ای روی مکمل های پروتئینی استاندارد و تمرینات مقاومتی سبک داشته باشند تا بافت عضلانی تحلیل نرود.

افراد بدون سابقه رژیم

این افراد نیز معمولاً درصد عضلات اسکلتی آن ها در وضعیت بهتری قرار دارد. همین مسئله باعث می شود وقتی کالری بعد از جراحی محدود می شود، بدن آن ها با سوزاندن چربی های مازاد، واکنش سریع تر و پرانرژی تری به افت وزن نشان دهد.

دقیقاً به همین دلیل است که بررسی آزمایش های قبل از عمل لاغری و سنجش ترکیب بدنی (InBody) اهمیت حیاتی پیدا می کند. تا بتوانیم این کمبودها را پیش از ورود به اتاق عمل شناسایی و جبران کنیم.

مقایسه جامع: نقاط قوت و چالش های هر دو گروه

برای درک بهتر تفاوت نتیجه عمل لاغری در افراد با سابقه رژیم و بدون سابقه رژیم، می توانیم مزایا و چالش های رفتاری و جسمی این دو گروه را در قالب یک مقایسه شفاف مرور کنیم:

شاخص ارزیابی	افراد با سابقه رژیم های مکرر	افراد بدون سابقه قبلی رژیم
سرعت اولیه افت وزن	معتدل و تدریجی به دلیل حافظه متابولیک	اغلب بسیار سریع و غافلگیرکننده در ماه های اول
سواد تغذیه ای و شمارش کالری	بالا؛ ارزش مواد غذایی و خطرات قندها را می شناسند	نیازمند آموزش پایه ای درباره گروه های غذایی
آمادگی روانی برای تغییر سفره غذایی	بسیار بالا؛ محدودیت حجمی برایشان شوک آور نیست	ممکن است در هفته های اول با شوک روانی روبه رو شوند
وضعیت خستگی روحی (Diet Fatigue)	ممکن است به دلیل شکست های قبلی مضطرب باشند	انرژی ذهنی بالایی برای تجربه یک مسیر جدید دارند
احتمال استپ وزن زودرس	محتمل تر به دلیل سیستم دفاعی فعال چربی	دیرتر رخ می دهد و فازهای تخلیه چربی پیوسته تر است

همان طور که در جدول می بینید، موفقیت نهایی در هیچ کدام تضمین شده یا سلب شده نیست. بلکه نقاط ضعف و قوت متفاوتی دارند که باید هدایت شوند.

تفاوت اثر نوع عمل در این دو گروه: اسلیو در برابر بای پس

انتخاب روش جراحی نیز می تواند تا حدی متأثر از سابقه رژیم درمانی فرد باشد. در جراحی به روش لاپاراسکوپی، دو شیوه رایج یعنی عمل اسلیو معده و عمل بای پس معده رفتارهای فیزیولوژیکی متفاوتی را رقم می زنند.

در جراحی اسلیو …

با برداشتن بخش بزرگی از معده و حذف کانون تولید هورمون گرلین، اشتهای فرد مهار شده و حجم غذا به شدت محدود می شود. اگر فردی قبلاً بارها رژیم گرفته‌باشد اما علت اصلی شکستش پرخوری حجمی یا اشتهای کاذب بوده‌باشد، اسلیو برای او مانند یک بال نجات عمل می کند. مرور تجربیات کسانی که عمل اسلیو انجام داده اند به خوبی نشان می دهد که حتی با سابقه چندین سال شکست در رژیم های سخت، مهار فیزیکی اشتها مسیر متابولیسم را از نو می سازد.

در سوی دیگر …

بیمارانی که سابقه سال ها رژیم داشته‌اند و به ریزه خواری مزمن یا مصرف شیرینی جات اعتیاد پیدا کرده اند، یا به دلیل مقاومت شدید به انسولین متابولیسم قفل شده‌ای دارند، ممکن است از مکانیسم سوء جذبی بای پس معده بهره بیشتری ببرند. زیرا این روش ترشح اینکرتین ها را متحول می کند و وابستگی بدن به قندها را کاهش می دهد.

تاب آوری روانی و سازگاری با سبک زندگی جدید

یکی از کلیدی ترین بخش های تعیین کننده در تفاوت نتیجه عمل لاغری در افراد با سابقه رژیم و بدون سابقه رژیم، تاب آوری هیجانی است. چاقی صرفاً یک انباشت فیزیکی چربی نیست، بلکه پیوند عمیقی با سیستم پاداش مغز و الگوهای مدیریت استرس دارد.

فردی که بارها رژیم گرفته، یاد گرفته است که چگونه با هوس های موقت غذایی مدارا کند. او می داند نخوردن قند ساده ممکن است چند روز احساس بی قراری بیاورد و سپس فروکش کند.

در مقابل …

فرد بدون سابقه رژیم، معمولاً از غذا به عنوان اصلی ترین مکانیزم مقابله با اضطراب و خستگی روزمره استفاده می کرده است. وقتی معده کوچک می شود و امکان پرخوری هیجانی وجود ندارد، این بیمار ممکن است با احساس خلأ شدید مواجه شود. بنابراین برای گروه دوم، همراهی روان شناس سلامت و فراگیری شیوه های نوین مدیریت استرس به اندازه رعایت دستورات دارویی بعد از عمل ضرورت دارد.

مدیریت فلات وزن (استپ وزنی) در طول دوره درمان

ایستادن عدد ترازو یا پدیده استپ وزن، بخشی گریزناپذیر از سفر لاغری پس از جراحی است. برای بیمارانی که با سابقه رژیم های سنگین وارد درمان شده‌اند، این استپ ها معمولاً زودتر و گاهی در ماه های چهارم یا پنجم خود را نشان می دهند. بدن این افراد سریع تر متوجه کاهش ذخایر چربی می شود و به اصطلاح سپر دفاعی خود را بالا می برد.

در این مرحله، آگاهی از این که تفاوت نتیجه عمل لاغری در افراد با سابقه رژیم و بدون سابقه رژیم امری شناخته شده‌ است، مانع از ناامیدی می شود. تدابیری مانند این موارد می تواند ترمز متابولیک را رها کند و مسیر افت وزن را مجدداً بگشاید:

• شوک پروتئینی کنترل شده
• بازتنظیم شدت تمرینات هوازی
• و تمرکز بر خواب باکیفیت

در بیمارانی که رژیم قبلی نداشته‌اند، استپ ها دیرتر دیده می شوند، اما اگر عادات رفتاری اصلاح نشود، خطر بازگشت وزن در سال های دوم و سوم به اندازه گروه اول جدی خواهد بود.

چند پرسش رایج درباره تفاوت سابقه رژیم در عمل لاغری