محاسبه آنلاین شاخص توده بدنی + هرچیزی که باید درباره bmi بدانید
از دیرباز محاسبه bmi یکی از ارزیابی های مهم پیش از هرگونه اقدام برای تغییر رژیم، تناسب اندام و عمل های لاغری بوده و هست. در این صفحه می توانید خیلی سریع شاخص توده بدنی خودتان را محاسبه کنید و هرچیزی که درباره آن لازم است بدانید را، در اینجا بخوانید.
منظور از محاسبه bmi چیست و از کجا می آید؟
بی ام آی (BMI) مخفف عبارت انگلیسی Body Mass Index است که ما در فارسی به آن شاخص توده بدنی می گوییم. اگر بخواهیم خیلی ساده و روراست بگوییم:
این شاخص یک ابزار غربالگری سریع و ارزان است که به ما یک دید کلی و تقریبی از وضعیت وزن مان می دهد.
جالب است بدانید که این فرمول توسط پزشکان اختراع نشد، بلکه کار یک ریاضیدان بلژیکی در قرن نوزدهم بود که می خواست ویژگی های “انسان معمولی” را پیدا کند، نه اینکه میزان چربی بدن افراد را بسنجد.
چرا شاخص توده بدنی را اندازه گیری می کنیم؟
دلیل اینکه امروزه همه جا برای بررسی سلامتی اول سراغ محاسبه bmi می روند، فقط و فقط “سادگی” آن است. برای اینکه بفهمید وضعیت بدن تان در چه حالتی است، نیازی به دستگاه های اسکن گران قیمت، آزمایش خون یا ابزارهای پیچیده ندارید. فقط یک ترازو می خواهید و یک متر خیاطی.
خب همین در دسترس بودن باعث شده تا سازمان بهداشت جهانی (WHO) و اکثر سیستم های درمانی دنیا، از این معیار به عنوان استانداردی برای گروه بندی افراد (از لاغر تا چاق) استفاده کنند.
اما یادتان باشد که معروف بودن این شاخص، لزوماً به معنای دقیق بودن آن برای همه آدم ها نیست.
روش محاسبه bmi به چه صورت است؟
شما برای اینکه بدانید کجای نمودار سلامتی ایستاده اید، نیازی به ماشین حساب مهندسی ندارید. فرمول بی ام آی آنقدر ساده است که می توانید همین الان به صورت ذهنی یا روی یک تکه کاغذ انجامش دهید. سیستم اندازه گیری ما متریک است (کیلوگرم و متر)، که کار را نسبت به سیستم های غربی (پوند و اینچ) خیلی راحت تر می کند.
فرمول شاخص توده بدنی به این شکل استفاده می شود ….
خیلی ساده هست، برای محاسبه bmi وزن خودتان (به کیلوگرم) را تقسیم بر “توان دومِ قد” (به متر) کنید.
بیایید این کار را با یک مثال واقعی انجام دهیم تا هیچ ابهامی باقی نماند. فرض کنید شخصی به نام “سعید” داریم:
- وزن سعید: ۸۵ کیلوگرم است.
- قد سعید: ۱۸۰ سانتی متر (که اگر به متر تبدیل کنیم می شود ۱.۸ متر).
ما ۸۵ را تقسیم بر ۱.۸*۱.۸ می کنیم که می شود ۲۶.۲
همین سادگی شما توانستید شاخص توده بدنی را به دست بیاورید. اما داستان تازه از اینجا شروع می شود. این عدد خام به تنهایی هیچ معنایی ندارد مگر اینکه بدانیم در کدام دسته از جدول های استاندارد جهانی قرار می گیرد.
اعدادی که به دست می آورید واقعاً چه معنایی برای سلامتی شما دارند؟
وقتی محاسبه bmi تمام شد، شما با یک عدد روبرو هستید. سازمان های جهانی سلامت برای اینکه کار پزشکان و مردم را راحت کنند، محدوده های مشخصی را تعیین کرده اند. دانستن این محدوده ها به شما کمک می کند بفهمید چقدر تا منطقه خطر فاصله دارید یا چقدر وضعیت تان ایده آل است. این دسته بندی برای افراد بزرگسال (بالای ۲۰ سال) معمولاً ثابت است.
جدول زیر تکلیف شما را با این اعداد روشن می کند
| محدوده محاسبه bmi | تفسیر وضعیت بدن | چه معنایی برای شما دارد؟ |
|---|---|---|
| کمتر از ۱۸.۵ | کمبود وزن | بدن شما احتمالاً مواد مغذی کافی دریافت نمی کند یا توده عضلانی تان کم است. سیستم ایمنی ممکن است ضعیف باشد. |
| بین ۱۸.۵ تا ۲۴.۹ | وزن نرمال | این منطقه امن است. یعنی نسبت وزن به قد شما ایده آل است و کمترین ریسک بیماری ها را دارید. |
| بین ۲۵ تا ۲۹.۹ | اضافه وزن | شما وارد منطقه هشدار شده اید. قلب و مفاصل شما کمی بار اضافی تحمل می کنند و بهتر است مراقب باشید. |
| بین ۳۰ تا ۳۴.۹ | چاقی درجه یک | زنگ خطر جدی تر شده. چربی ها می توانند روی متابولیسم قند و فشار خون اثر بگذارند. |
| بین ۳۵ تا ۳۹.۹ | چاقی درجه دو | وضعیت نیاز به رسیدگی پزشکی دارد. ریسک بیماری های مزمن بسیار بالاست. |
| بالاتر از ۴۰ | چاقی مفرط | این مرحله معمولاً به درمان های جدی تر مثل جراحی های چاقی نیاز دارد چون جان فرد در خطر است. |
مشکل بزرگ اینجاست که بی ام آی فرق بین عضله و چربی را نمی فهمد
یکی از بزرگترین انتقادهایی که به محاسبه bmi وارد می شود و کاملاً هم درست است، ناتوانی آن در تشخیص ترکیبات بدن است. فرمول ریاضی نمی تواند بفهمد وزنی که روی ترازو می بینید، مربوط به یک بافت چربی خطرناک است یا یک بافت عضله ای ارزشمند.
برای مثال، یک ورزشکار حرفه ای یا یک بدنساز را در نظر بگیرید…
این افراد به دلیل تمرینات سنگین، توده عضلانی بسیار بالایی دارند. عضله بافت متراکمی است و وزن زیادی دارد. اگر برای یک قهرمان بدنسازی محاسبه bmi را انجام دهید، احتمالاً به عددی بالای ۳۰ می رسید که طبق جدول بالا یعنی “چاقی”. اما آیا این فرد چاق است؟ اصلاً. او کمترین میزان چربی را دارد و در اوج سلامتی است، اما فرمول به اشتباه به او برچسب بیمار می زند.
برعکس این ماجرا هم وجود دارد و شاید خطرناک تر باشد…
افرادی هستند که به ظاهر لاغرند و وزن شان روی ترازو پایین است، اما اصلا ورزش نمی کنند و توده عضلانی بسیار ضعیفی دارند. در عوض، چربی های خطرناکی دور شکم و پهلوی شان جمع شده است (حالت Skinny Fat). عدد شاخص توده بدنی این افراد معمولاً “نرمال” در می آید و به آن ها اطمینان کاذب می دهد که سالم هستند، در حالی که از نظر متابولیکی در خطر دیابت و چربی خون قرار دارند.
تفاوت شاخص توده زنان با مردان چیست؟
زنان به طور طبیعی و بیولوژیکی باید درصد چربی بیشتری نسبت به مردان داشته باشند. این چربی برای تنظیم هورمون ها، دوران قاعدگی و بارداری ضروری است. بنابراین، اگر یک زن و یک مرد قد و وزن کاملاً یکسانی داشته باشند و عدد شاخص توده بدنی آن ها هم برابر باشد، به احتمال خیلی زیاد درصد چربی بدن خانم بیشتر از آقا خواهد بود.
اما این به معنی ناسالم بودن خانم نیست؛ بلکه طبیعت بدن اوست. متأسفانه فرمول پایه محاسبه bmi این ظرافت را نادیده می گیرد.
بی ام آی افراد مسن چه فرقی با جوان تر ها دارد؟
برای افراد مسن (معمولاً بالای ۶۵ سال)، تعاریف “اضافه وزن” کمی فرق می کند. تحقیقات جدید نشان داده اند که داشتن کمی ذخیره چربی برای سالمندان (BMI بین ۲۵ تا ۲۷) نه تنها بد نیست، بلکه می تواند نقش محافظتی داشته باشد.
این وزن اضافه می تواند در برابر شکستگی استخوان ناشی از زمین خوردن یا در زمان بیماری های سخت که بدن تحلیل می رود، به کمک آن ها بیاید. بنابراین اگر سالمندی هستید که بی ام آی شما کمی بالاتر از ۲۵ است، نباید فوراً به فکر رژیم های سخت باشید.
روش محاسبه bmi کودکان به چه صورت است؟
برای کودکان و نوجوانان (۲ تا ۱۹ سال)، ما اصلاً از این جدول اعداد ثابت استفاده نمی کنیم. بدن آن ها در حال رشد است و دخترها و پسرها با سرعت متفاوتی قد و وزن اضافه می کنند. برای آن ها پزشکان از “نمودارهای رشد” و صدک ها (Percentile) استفاده می کنند.
عدد BMI کودک با هم سن و سال های خودش و جنسیت خودش مقایسه می شود. مثلاً اگر کودکی در صدک ۸۵ باشد، یعنی وزنش از ۸۵ درصد بچه های هم سن خودش بیشتر است و باید حواس تان به تغذیه او باشد.
اگر عدد BMI خیلی بالا یا خیلی پایین باشد چه خطراتی دارد؟
بی توجهی به اعداد خارج از محدوده نرمال، می تواند مثل یک بمب ساعتی برای سلامتی عمل کند. این اعداد فقط برای زیبایی اندام نیستند؛ آن ها سیگنال هایی از وضعیت درونی بدن شما هستند.
بالا بودن بی ام آی
اگر عدد حاصل از محاسبه bmi شما مدت هاست که بالای ۳۰ مانده، بدن تان مدام در حال جنگیدن با التهاب است. وزن اضافه یعنی فشار دائمی روی زانوها و کمر که باعث آرتروز زودرس می شود. قلب مجبور است با قدرت بیشتری خون را پمپاژ کند که ریسک سکته و فشار خون را بالا می برد. از همه مهم تر، چربی های اضافه سیستم هورمونی و انسولین را به هم می ریزند و دروازه ورود به دیابت نوع ۲ را باز می کنند.
بیشتر بخوانید: bmi مورد تایید برای جراحی لاغری چقدر است؟
پایین بودن بی ام آی
از طرف دیگر، اگر عدد شما همیشه زیر ۱۸.۵ است، فکر نکنید که خوش شانس هستید. کمبود وزن شدید به معنی این است که بدن سوخت کافی برای کارهای روزمره ندارد. سیستم ایمنی ضعیف می شود و با کوچکترین ویروسی از پا در می آیید. در خانم ها، این موضوع می تواند باعث قطع قاعدگی و ناباروری شود. پوکی استخوان و ریزش مو هم از دیگر عوارض جدی پایین بودن این عدد هستند.
روش های دقیق تری که باید در کنار BMI استفاده کنید
حالا که فهمیدیم شاخص توده بدنی یک معیار کامل نیست، باید از چه ابزارهایی برای دیدن تصویر واقعی سلامت مان استفاده کنیم؟ بجز محاسبه bmi این روش ها هم برای ارزیابی میزان سلامت وزن مورد استفاده قرار می گیرند:
متر خیاطی را بردارید و دور کمرتان را اندازه بگیرید
این عدد شاید از BMI هم مهم تر باشد. چربی که دور کمر جمع می شود (چربی احشایی)، همان چربی خطرناکی است که دور کبد و قلب را می گیرد. برای آقایان دور کمر بالای ۱۰۲ سانتیمتر و برای خانم ها بالای ۸۸ سانتیمتر، یک زنگ خطر جدی است، حتی اگر BMI نرمال باشد.
آنالیز بدن (InBody)
دستگاه هایی که در باشگاه ها یا مطب های تغذیه هستند و با جریان الکتریکی ضعیف، دقیقاً می گویند چند درصد بدن تان چربی و چند درصد عضله است. این دقیق ترین راه برای قضاوت است.
نسبت دور کمر به باسن
این نسبت نشان می دهد شما چاقی سیبی شکل (دور شکم) دارید یا گلابی شکل (دور باسن). چاقی سیبی شکل برای قلب خطرناک تر است.
در نهایت با عدد BMI چکار کنیم؟
بهتر است به عدد حاصل از محاسبه bmi مثل “چراغ چک” ماشین نگاه کنید. وقتی روشن می شود، به شما هشدار می دهد که چیزی در موتور بدن درست کار نمی کند و نیاز به بررسی دارد، اما دقیقاً نمی گوید کدام قطعه خراب است. اگر عدد شما بالاست، وحشت نکنید، اما بی خیال هم نشوید.
شاخص توده بدنی به شما می گوید چه کاری انجام دهید …
این عدد به شما می گوید وقتش رسیده که نگاهی به سبک زندگی، بشقاب غذا و میزان تحرک تان بیندازید. بهترین کار این است که این عدد را پیش یک متخصص تغذیه یا پزشک ببرید آن ها با گذاشتن این عدد در کنار فاکتورهای دیگری مثل دور کمر، آزمایش خون و سابقه خانوادگی، به شما می گویند که آیا واقعاً نیاز به تغییر مسیر دارید یا واقعا وضعیتتان سالم و مناسب است.
پاسخ به سوالات پرتکرار در خصوص محاسبه شاخص توده بدنی
دقیق ترین وزن را صبح ها، بلافاصله بعد از بیدار شدن و رفتن به دستشویی و قبل از خوردن صبحانه، با لباس سبک خواهید داشت.
شاید عدد BMI را سریع پایین بیاورد، اما اگر این کاهش وزن ناشی از آب بدن یا تحلیل عضله باشد، سلامت شما را به خطر می اندازد. کاهش وزن آهسته و پایدار ارزشمندتر است.
چون سریع ترین، ارزان ترین و راحت ترین روش برای ارزیابی اولیه سلامت عمومی جامعه و غربالگری بیماران است و در اکثر موارد همبستگی خوبی با چربی بدن دارد.
معمولاً برای اینکه کاندید جراحی شوید، باید شاخص توده بدنی بالای ۴۰ داشته باشید. یا محاسبه bmi بالای ۳۵ همراه با یک بیماری مرتبط با چاقی مثل دیابت یا فشار خون.
